Malowanie ikon to odkrywanie siebie, swojej duchowości oraz ciągły trening cierpliwości i pokory.
Sztuka pisania ikon to nie tylko umiejętne kopiowanie istniejących wzorów. To również poszukiwanie własnego języka plastycznego. W ramach kanonu ustalonego przez tradycję można stworzyć niepowtarzalny styl, który będzie zachowywać bogactwo historii i przekazywać doświadczenie wiary w sposób zrozumiały dla współczesnego odbiorcy. Każde dzieło sztuki jest wypadkową odczuć i wrażliwości artysty, dotyczy to także ikon.
Tradycja i technika
Tworzenie ikony jest jak alchemia – odtwarzanie historycznej techniki malarskiej to prawdziwa podróż w czasie.
Ikona powinna być nie tylko piękna, ale również trwała. Dlatego w pracy ikonopisarza równie ważna jak wrażliwość artystyczna jest znajomość technologii i właściwości używanych materiałów.
Technika, którą stosuję jest moją autorską interpretacją klasycznej techniki tempery żółtkowej używanej przez artystów rosyjskich. To właśnie ona pomaga mi osiągać efekty, które są bliskie mojej estetyce.
Tempera jest jedną z najstarszych znanych technik malarskich. Powstaje przez połączenie emulsji z żółtka jaja kurzego oraz naturalnych pigmentów mineralnych.
Podłożem ikon są odpowiednio przygotowane deski lipowe, wzmocnione szpongami – poprzecznymi listwami zapobiegającymi odkształceniom drewna. Powierzchnię deski pokrywa się tradycyjną zaprawą kredowo-klejową, zwaną lewkasem, która po wyszlifowaniu tworzy idealnie gładkie podłoże dla malowidła.
Do złoceń wykorzystuję złoto płatkowe w różnych odcieniach, często wzbogacone subtelnym efektem patyny. Po zakończeniu pracy ikona jest zabezpieczana warstwą werniksu chroniącego malowidło przed wpływem czynników zewnętrznych.
Materiały współczesne
O wyborze techniki i rodzaju podłoża decyduje artysta, kierując się swoją wiedzą o technologii malarskiej oraz przeznaczeniem dzieła.
Współczesne materiały również mogą być wykorzystywane w ikonopisaniu. Obecnie stosuje się między innymi nowoczesne werniksy, mikstiony czy syntetyczne odpowiedniki trudno dostępnych pigmentów.
W niektórych przypadkach stosuję także materiały współczesne, które zwiększają trwałość pracy – na przykład farby akrylowe do zabezpieczenia krawędzi deski czy werniksy chroniące powierzchnię malowidła przed promieniowaniem UV.
Alternatywą dla tradycyjnej deski lipowej bywa również płyta MDF, która jest bardzo stabilna i odporna na zmiany temperatury oraz wilgotności. Z tego względu jest często wykorzystywana w realizacjach wielkoformatowych w przestrzeniach sakralnych, takich jak ikonostasy współczesnych cerkwi.
Etapy powstawania ikony
Ikona powstaje powoli, warstwa po warstwie, promieniując wewnętrznym blaskiem oraz głębią koloru
Proces rozpoczyna się od odręcznego rysunku wybranego motywu. Następnie rysunek przenoszony jest na zagruntowaną i starannie wyszlifowaną deskę, a linie kompozycji zostają delikatnie wyryte w zaprawie.
Kolejnym etapem jest złocenie, zależne od wybranej techniki. Dopiero później pojawiają się pierwsze barwy – początkowo wypełniają one największe, uogólnione partie kompozycji.
Malowanie przebiega stopniowo, od najciemniejszych tonów do najjaśniejszych. Twarze i widoczne części ciała powstają na końcu, a ostatnie pociągnięcia pędzla – tzw. bliki – rozświetlają oblicza postaci.
Po zakończeniu malowania wykonywane są napisy, obramowania nimbów oraz elementy dekoracyjne. Gdy cała ikona wyschnie, zostaje zabezpieczona warstwą werniksu chroniącego powierzchnię malarską.
